Artikel

Geplaatst op 26 juni 2010

De schulden climax

Het begint altijd met ontkenning. Een ongemakkelijk gevoel van onheil waait als de wind door de bomen en we weten dat aanstaand onheil zich kan voordoen. We weten dat bij rook ook vuur hoort maar handelen er niet naar. We blijven doen wat we altijd doen. Gewoon de dagelijkse dingen. Men hoort mensen zeggen ‘de wind waait wel weer over!’. Maar dan…. ontkenning is niet meer mogelijk …’cracking the time, it all comes to a climax’.

Vervolg...

Golven van hoop en teleurstelling. Ze gaan op en af. Twee weken geleden gingen de beurzen omhoog en braken belangrijke weerstandsniveaus. De Eurocrisis waaide over de wereld, maar acht, er waren voldoende maatregelen genomen om erger te voorkomen.; de ruzie tussen de VS en China over de Yuan. Ook die is opgelost. Wat belet de beurzen om verder te stijgen? Alles! Want we staan aan de vooravond van een grote hoeveelheid rookontwikkeling en aanwakkerend vuur. Ga schuilen voor het te laat is! De schuldencrisis komt tot een climax!

De wereld geschiedenis kent veel momenten waarop we met tegenslag en teruggang te maken krijgen. Crisissen zijn niet nieuw en komen veel voor. Maar het zijn de mensen die elke keer weer verrast lijken te zijn door het naderende onheil. Achteraf wordt de crisis als een ui gepelt en wordt voorzien van een nieuwe waarheid. Maar tijdens en vooraf komen we veel ontkenning tegen.

Uiteindelijk is de kern van elke crisis samen te vatten met het woord ‘vertrouwen’. Vertrouwen in de economische vooruitgang; vertrouwen in de munteenheid en vertrouwen in onze politieke leiders en de oplossingen die zij aandragen. Wie economie gaat studeren leert de beginselen van elk economisch stelsel en dat begin is samen te vatten in het woord ‘vertrouwen’. Het zijn niet de omstandigheden die de crisissen maken maar de wijze waarop wij als mensen reageren op de omstandigheden.

Elke crisis kent een moment van ontkenning. Het is een typische menselijke factor om net te doen alsof er geen problemen zijn. Het zijn de patronen van de ‘socio economics’. De mens en de wijze waarop hij reageert op een naderend onheil. Vele hebben geschreven over het menselijk gedrag. W.D. Gann is een van die personen die het begrip ‘socio economisc’ heeft beschreven.De kern van het betoog van Gann is dat de geschiedenis zich steeds herhaalt, omdat het menselijk gedrag nooit verandert, de socio economics. Het menselijk gedrag lijkt zich te gedragen langs de wegen van de cyclus stagnatie en groei. Charles Kindleberger heeft de vijf verschillende stadia van de socio economics eveneens omschreven. Ze komen overeen met de beeld dat door Gann wordt omschreven van de cyclus van het menselijke gedrag.

Het patroon van Charles Kindleberger ziet er als volgt uit:

  1. Verschuiving: een verandering in de economische omstandigheden van grote groepen mensen veroorzaakt nieuwe mogelijkheden.
  2. Euforie: een zichzelf versterkend patroon ontwikkelt zich waarbij mensen hoge verwachtingen hebben van de winst van een bepaald product.
  3. Manie: de bubbel fase. Het perspectief van enorme winsten trekt nieuwe investeerders aan en zwendelaars die mensen graag van hun geld af helpen.
  4. Onrust: insiders realiseren zich dat de prijzen onrealistisch zijn en beginnen hun winsten af te ronden en zoeken nieuwe investeringsmogelijkheden.
  5. Afkeer: tenslotte de laatste fase. De vertrekkende investeerders veroorzaken een kettingreactie en de outsiders raken in paniek. Iedereen dromt naar buiten door dezelfde deur.

Dit is wat we de laatste jaren hebben zien gebeuren en wat zich steeds weer opnieuw herhaalt in de wereldeconomie in min of meerdere mate. De ene keer met grotere gevolgen dan de andere keer. De ene keer in een kleine golf de andere keer in een grote. De herinvesteringgolf in het eerste kwartaal van dit jaar heeft geleid tot onrealistische groei van aandelen. De enorme herfinanciering in de economie en de overheidsinjecties hebben geleid tot een ‘klinische’ groei van de economie. De pepmiddelen lijken nu te zijn uitgewerkt. Vanuit de VS zien we een enorme groei aan negatieve cijfers ontstaan en de enorme schuldenlast maakt overheidsinvestering onmogelijk. Die overheden doen er zelfs een schepje bovenop door zelf te gaan bezuinigen. De Griekse crisis werd in mei dit jaar verdisconteerd in de beurskoersen zo zegt men maar volgens mij is het de fase van ‘onrust’.

Mensen realiseren zich dat een langer termijn groeiperspectief aan het afnemen is. We zagen het aan het dalende cijfer van het economische vertrouwen in de VS en een enorme teruggang van het aantal investeringen. De banken hebben zeldzaam weinig uitgeleend afgelopen kwartaal. Vooral het midden en kleinbedrijf liet het afweten. De banken roepen wel dat zij willen investeren maar zijn zelf op grote schaal hun portefeuilles aan het bijwerken. In de maand mei zijn de aandelen portefeuilles met 10% afgenomen en de obligaties met 20% toegenomen.

Nieuw geld gaat dus niet naar de aandelenmarkten maar naar de veilige haven van de staatsobligaties waar rentepercentages van 5% op AAA bonds te halen zijn. De vlucht uit de aandelenmarkten is dus begonnen en we staan aan de vooravond van de fase van ‘afkeer’. Banken zijn al begonnen. Hoe zit het met de particulieren?

En dan, plotseling realiseert men zich dat pijnlijke momenten zich gaan voordoen. ‘Wegwezen dus’, we gaan met zijn alle door dezelfde deur naar buiten. De laatste fase staat op het punt uit te breken.